Tenerife - een reis waard

Voor alles is er een eerste keer. Nadat ik al vaker op Gran Canaria had gefietst, bracht het mij nu voor het eerst naar Teneriffa. De reden? De Vuelta al Teide. Een granfondo van 170 km en 4.500 hm, qua landschap waarschijnlijk uniek. Niets wat ik tot dan toe heb gereden, kan daar tegenop.

Maar voordat ik dieper op de Vuelta inga, eerst een korte zijstap naar de geschiedenis van dit Canarische eiland. Niet zeuren alstublieft, het is immers de bedoeling een educatieve taak te vervullen.
Verder komen in het volgende aan bod: bananenplantages, marsmannetjes, Barraquitos en walvissen die zich niets van toeristen aantrekken. En waarom het idee om een vulkaan met de fiets te beklimmen niet zo stom is als het misschien klinkt, zullen we ook bespreken.

Tenerife, het grootste van de Canarische Eilanden, ontstond meer dan 10 miljoen jaar geleden door intense vulkanische activiteiten. De Pico del Teide, met 3.718 m de hoogste berg van Spanje, domineert het eiland met zijn machtige aanwezigheid. Nog steeds getuigt het ruwe vulkanische landschap van zijn oorsprong op de zeebodem.
Het klimaat op Tenerife is het hele jaar mild, beïnvloed door passaatwinden en de koele Canarische stroom. Daardoor ontstaat een klimatologische scheiding: het noorden is vochtiger en groener, het zuiden droger en zonniger. In combinatie met het uitgesproken profiel leidt dit tot meerdere duidelijk te onderscheiden hoogte- en vegetatiezones – van de droge kust via vochtige laurierbossen en uitgestrekte pijnboombossen tot de subalpiene zone in het Nationaal Park Teide.

De Guanchen, de oorspronkelijke bewoners van Tenerife, stammen vermoedelijk uit Noord-Afrika en werden door de Romeinen als slaven naar het eiland gebracht. Ze leefden in grotten of eenvoudige onderkomens en maakten vakkundig gebruik van de natuurlijke hulpbronnen van het eiland. Het contact met de andere Canarische Eilanden was zeldzaam, omdat er geen zeewaardige scheepvaart bestond.
Toen de Spanjaarden eind 15e eeuw op het eiland kwamen – Amerika was toen al "ontdekt" – boden de Guanchen hevig verzet. Vooral in de bergen werd fel gevochten, voordat Tenerife in 1496 definitief bij het Koninkrijk Castilië werd ingelijfd.

De economische ontwikkeling van Tenerife was lange tijd sterk afhankelijk van de export. In de eerste eeuwen na de verovering domineerden suikerriet en later wijn, met name de zogenaamde Malvasía-wijn, die tot in Engeland werd geëxporteerd en zelfs in stukken van Shakespeare genoemd werd.
In de 19e eeuw werd de wijn als belangrijkste inkomstenbron verdrongen door de cochenilleschildluis. Deze diende voor de productie van rode kleurstof en werd op vijgcactussen gekweekt.

Daarna volgden bananenplantages, die tot op heden een belangrijke rol spelen. De Canarische banaan is kleiner, zoeter en aromatischer dan veel geïmporteerde bananen en wordt vooral naar Spanje en Europa geëxporteerd. Ook tomaten, avocado's, cactusvijgen, citrusvruchten, bloemen en tropische vruchten zoals mango's en papaja's zijn belangrijke landbouwproducten van het eiland. Sinds enkele jaren neemt daarnaast het belang van wijnbouw, geitenkaas en Aloë vera-producten op de lokale en internationale markt toe.
Vandaag de dag is het toerisme de belangrijkste economische factor van Tenerife, maar de landbouw blijft zichtbaar en vormt op veel plaatsen het landschap.

Ook culinair heeft Tenerife veel te bieden: de keuken is eenvoudig, degelijk en gebruikt lokale producten. Typisch zijn de Papas Arrugadas, kleine, gerimpelde gezouten aardappeltjes met mojo - een rode of groene knoflooksaus. Daarbij is er geitenkaas, gegrilde vis zoals Vieja (papegaaivis) of tonijn en hartige stoofschotels zoals Ropa Vieja of Puchero Canario.
Een ander hoogtepunt is de Canarische Gofio, een geroosterd graanmeel dat al door de Guanchen werd gebruikt – tegenwoordig vind je het in soepen, desserts of als voedzaam bijgerecht.

Hoewel Tenerife geen klassieke koffieregio is, wordt, vergelijkbaar met het gebied rond Agaete (Gran Canaria), Canarische koffie verbouwd. Veel meer verbreid is echter de Barraquito, een zoete, gelaagde koffie met melk, likeur, melkschuim, kaneel en citroenschil – bijna een dessert in een glas, dat iedereen geprobeerd moet hebben.

Het Nationaal Park Teide vormt het geologische en symbolische hart van het eiland. Het strekt zich uit over een oppervlakte van bijna 19.000 hectare en ligt op hoogtes tussen 2.000 en 3.718 meter.
In deze ogenschijnlijk onherbergzame hooglandwoestijn bloeien in het voorjaar planten zoals de felrode tajinaste of de geelbloeiende Teide-ginster, die alleen hier voorkomen. Het lavalandschap, bizarre rotsformaties zoals de Roques de García en de heldere droge lucht trokken zowel kunstenaars als wetenschappers aan. Alexander von Humboldt was overweldigd door de rijkdom aan planten, de schilder Óscar Domínguez vond in het landschap surrealistische inspiratie, en veel reizigers beschrijven de Teide als een plek uit een andere wereld.

Voor amateur‑astronomen en wie dat nog wil worden, is een bezoek aan het observatorium op de Teide bijzonder interessant. Tenerife speelt een belangrijke rol in de wereld van de astronomie en ruimteonderzoek — met name voor zonobservatie en als testterrein voor Marsrobots.
Boven de wolken op ongeveer 2.400 meter hoogte bevindt zich het Observatorio del Teide in het nationale park Las Cañadas del Teide. Het is een van Europa's belangrijkste zonneobservatoria en wordt beheerd door het Instituto de Astrofísica de Canarias (IAC). De droge berglucht, geringe lichtvervuiling en heldere nachten maken de locatie ideaal voor hemelwaarnemingen.
Daar staan talrijke telescopen en meetstations, o.a. voor zonneonderzoek, infrarood- en radiowaarnemingen. Het Teide-observatorium is nauw verbonden met het Roque-de-los-Muchachos-observatorium op La Palma – samen behoren ze tot de wereldwijde topinstellingen.

Het vulkanische landschap van Tenerife – vooral de kille, stenige zone rond de Teide – wordt gezien als een ideale Mars-omgeving: droog, roodbruin, rotsig en met weinig vegetatie. Daarom wordt de omgeving door ruimtevaartagentschappen zoals de ESA gebruikt om Marsrovers en andere technologieën onder realistische omstandigheden te testen.
Omdat het om onderzoeksprojecten gaat, zijn de Mars-testgebieden niet publiek toegankelijk. Er vinden echter van maandag tot zaterdag meertalige rondleidingen in de sterrenwachten plaats. Voor astronomie‑liefhebbers (waaronder ik mezelf) is het vrijwel een must; alle info daarover vinden jullie op de officiële homepage.
Helaas was er door tijdgebrek geen gelegenheid om aan een rondleiding deel te nemen – een extra reden om nog eens naar Tenerife terug te keren.

Voor wielrenners biedt Teneriffa perfecte omstandigheden: het hele jaar door milde temperaturen, betrouwbaar weer en spectaculaire routes met tot wel 2.200 hoogtemeters in één stuk.
Veel profploegen trainen hier, vooral in de wintermaanden en als voorbereiding op een Grand Tour.
Klassieke beklimmingen voeren vanuit plaatsen zoals La Orotava, Vilaflor of Santiago del Teide omhoog naar het nationaal park. Wie hier met de fiets onderweg is, doorkruist in enkele uren verschillende vegetatiezones, rijdt door bossen, vulkanische landschappen en soms zelfs door de zee van wolken. Veeleisende beklimmingen, lange afdalingen en een steeds betere infrastructuur voor renners maken het eiland tot een van de beste wielergebieden van Europa.

Het hoogseizoen voor recreatieve fietsers loopt van begin november tot eind april. Terwijl je in deze periode in het zuiden van het eiland doorgaans warm en droog weer kunt verwachten, kan het in het noorden stevig fris worden en op elk moment regenen. Het is daarom eigenlijk altijd aan te raden om een warm kledingstuk of een regenjas bij je te hebben.
Dat geldt vooral als je je naar hoogtes boven de 2.000 m begeeft. Boven in het nationaal park rijd je weliswaar boven de wolken en zijn de temperaturen aangenaam warm; tijdens de klim en de afdaling passeer je echter eventuele wolkenvelden en kunnen de temperaturen hier snel dalen van meer dan 20°C naar 0°C. Natuurlijk maar voor korte tijd, maar beter één extra gilet te veel dan te weinig.

Terwijl het zuidwesten van het eiland voornamelijk door toerisme wordt bepaald, woont het merendeel van de eilandbewoners in het noorden en noordoosten van Tenerife.
In de hoofdstad Santa Cruz de Tenerife wonen ongeveer 200.000 mensen, in de agglomeratie bijna nog eens zoveel. Daardoor moet daar ook op meer verkeer worden gerekend.
In het zuiden kom je daarentegen weinig auto's tegen en zijn kleinere, minder drukke wegen hier eerder de regel dan de uitzondering.
Persoonlijk vind ik het noorden van het eiland fijner. Maar we hadden ook geluk met het weer en bleven gespaard van regen. Het wegverkeer is zelfs in het noorden, zoals eigenlijk overal in Spanje, zeer attent in de omgang met fietsers. Zolang je elkaar voldoende ruimte geeft, ontstaan er nauwelijks problemen.

Zoals altijd als wielrenner sta je voor de keuze het eiland op eigen houtje te verkennen, of je, zoals in mijn geval, door experts op het gebied van geschiedenis en gastronomie te laten inwijden en naar de mooiste wegen van Tenerife te laten begeleiden.
Vooral de eerste keer op zo'n veelzijdig eiland raak je gemakkelijk verdwaald in de schijnbaar eindeloze mogelijkheden en rijd je misschien achteloos langs droomplekjes, leuke cafés of restaurants. Eigenlijk zonde, want eigen onderzoek kan nooit zo uitgebreid zijn als dat van experts ter plaatse.

Precies om 7 uur 's ochtends klinkt het startschot in Puerto de la Cruz. De zon verbergt zich op dat moment nog achter de horizon. Eerst gaat het golvend de stad uit. Het tempo is al hoog, maar nog goed te doen. Het gaat langs de kustweg richting het westen.
De eerste klim leek op papier met 10 km en gemiddeld 4-5% niet echt steil. Hij bevat echter zowel vlakke stukken als afdalingen, en daardoor aanzienlijk steilere hellingen dan het gemiddelde deed vermoeden. Gezien de nog komende uitdagingen en het chronische en acute gebrek aan training laat ik de eerste groep gaan en zoek ik mijn eigen tempo.
Midden in de klim komt de zon op. Het uitzicht op de kustlijn is prachtig.

De eerste klim achter de rug, volgt een niet al te moeilijke afdaling naar Icod de los Vinos. Om echt snel te zijn moet je er wel voor werken en uit elke bocht versnellen. Je mag je echter ook niet laten verleiden en tijdens de afdaling je krachten verspillen. De verleiding om weer bij de groep aan te sluiten was voor mij echter zoals altijd veel te groot.
Nog maar net beneden begint al de volgende klim richting El Tanque van ongeveer 6 km lang met een gemiddeld hellingspercentage van 5,6%. De temperatuur is nog aangenaam, de groep heeft zich gevonden en we rijden gezamenlijk in een haalbaar tempo de volgende afdaling in.

Hier wordt het wegdek voor het eerst slechter. Er is geen reden om te veel te riskeren, integendeel: het uitzicht op Garachio is fantastisch, werkelijk adembenemend.
Op het eerste echte vlakke stuk volgt na in totaal 55 km de volgende klim van 11 km met bijna 6%. Grappig genoeg: wat ik thuis al een echte berg zou noemen, is hier niet meer dan een klein heuveltje in het hoogteprofiel van de Vuelta al Teide.

Voor het eerst halen we fietsers in – zij hadden zich hier al overbelast. Enkele anderen vallen terug. In de groep gaat het onstuitbaar verder.
Na een korte tegenklim begint de eerste echte beproeving van de dag, de klim naar Masca. Hoewel maar 4 km lang, toch met een helling van 11%, met enkele vlakke stukken en stroken die ruim boven de 20% uitkomen.
Vanaf hier gaat iedereen in zijn eigen tempo. Mijn benen voelen nog goed, het trapritme is soepel en het uitzicht is een van de mooiste van heel Tenerife.
Na een kort op en neer gaan we eindelijk de meest gevreesde klim van de dag in – die naar de Teide.

Ongeveer 1.350 hoogtemeters binnen 24 km moet je overwinnen. Het is geen echt zware klim, maar door de lengte en in het licht van de al afgelegde hoogtemeters zeer slopend – vooral mentaal. De weg loopt steeds rechtuit, zelden wordt het ritme doorbroken. Je waant je op een route rechtstreeks de hemel in.

Terwijl het traject aan het begin nog schaduwrijke laurierbossen doorkruist, wordt het naarmate je hoger komt steeds droger en heter. Op het moment dat je de dennenboszone bereikt, wordt de begroeiing schaarser, het landschap ruwer en de voortdurend draaiende wind steeds sterker. Vanaf daar wordt het erg zwaar.
Ik had me verkeken en was al vanaf de helft van de klim zonder gels en met slechts een halfgevulde bidon onderweg.

Eindelijk het einde van de klim bereikt, maar het is nog lang niet voorbij. Aangekomen in het nationale park gaat het langs de caldera; steeds dreigend dichtbij: de top van de Teide. Het landschap is fantastisch, je voelt je alsof je op Mars bent en zou zweren dat de vulkaan net is uitgebarsten.
Ter afsluiting moeten er bij nog steeds sterke wind nog eens bijna 8 km geklommen worden, daarna volgt een korte afdaling en het passeren van de tijdregistratiematte.