Bikeguide Austria

Bekentenissen van een verhalenverteller: Zelden, heel zelden trappen we voor onze tourverhalen op eigen houtje door het land. Meestal vertrouwen (en doen een beroep) we op de bijstand van een lokale gids – zeker wanneer het de bergen ingaat.
Niet omdat we alleen compleet hulpeloos zouden ronddwalen, technisch ondersteuning nodig zouden hebben (al is dat soms zo ...) of geen vrienden zouden hebben die ons willen vergezellen. We waarderen tourgidsen juist omdat zij als professionals in hun vak simpelweg weten wat wij als gasten hooguit kunnen vermoeden, moeizaam kunnen uitzoeken of tijdrovend kunnen uitproberen: waar de de moeite waard zijnde bestemmingen liggen en welke gebieden men beter kan mijden omdat het beschermde zones zijn, recent door modderlawines zijn getroffen of vanwege sluimerende gebruiksconflicten; wat daar typisch rondkruipt en -vliegt en hoe het gesteld is met de beschikbaarheid van reserveonderdelen in de dichtstbijzijnde bikeshop; bij wie het de moeite waard is om even binnen te lopen en waarom, of het weer zal aanhouden en welke alternatieven we hebben en kunnen doen als dat niet zo is. Kortom: dat gidsen onze persoonlijke tourbeleving (en geleidelijk ook de daaruit voortvloeiende verhalen) enorm verbeteren en ons tegelijk van menige voorbereidende last bevrijden.
Op voorwaarde dat hij of zij tot de goeden behoort. Maar waaraan herken je goede gidsen en hoe vind je ze?

Als het aan Peter Schrottmayer ligt, is het antwoord op deze vraag (in de toekomst) eenvoudig: in het echt op het Bikeguide Austria-logo of -insigne, en op internet via de 'Vind je gids'-functie op www.bikeguideaustria.at.
Wie nu meteen nieuwsgierig heeft geklikt: ja, de website is nieuw – zo nieuw dat de zojuist genoemde zoekfunctie nog helemaal niet werkt. En nee, dat linksboven het logo en de opschrift van de Oostenrijkse wielersportbond prijken, is geen toeval. Achter de website zit een project dat begin 2021 nog onder de wat omslachtige titel IV-BG, voor belangenbehartiging Bikeguides, van start ging en spoedig bij Cycling Austria – trefwoord neutrale organisatie, objectieve houding – als zelfstandige organisatie-eenheid aansloot.
Het voornaamste doel van het initiatief, in gang gezet door de destijds ÖRV-opleidingsreferent Alfred Kaiblinger, was en is om een in heel Oostenrijk uniforme, hoogwaardige opleiding voor Bikeguides te vestigen en daarmee het beroep Bikeguide in een nieuw tijdperk te brengen.

Die genoemde Skilehrer:innen-Ausbildung fungeerde in het begin van de IV-BG dan ook als voorbeeld voor wat Kaiblinger, zoals hij in het gesprek met Sportaktiv in het voorjaar van 2021 uiteenzette, voor ogen had: een, niet in de laatste plaats door de fietsboom van de afgelopen jaren noodzakelijke, wettelijk gedefinieerde beroepsprofiel Bikeguide.
Intussen lijkt de juridische verankering niet meer zo op de voorgrond te staan, ofwel te zijn ingehaald door het doel van een Europese erkenning (details hierover verderop). Bikeguide Austria onder leiding van Peter Schrottmayer en de projectontwikkelaars Lisa Mitterbauer en Markus Emprechtinger zet veeleer in op de kracht van vrijwilligheid, het eigen belang om beter te worden – op intrinsieke kwaliteitszorg, zogezegd. En volgt daarmee ook haar eigen oprichtingsimpuls:
Ongeveer 30 stakeholders uit het uitgebreide bikeguiding‑business, dus opleiders, toergidsen, hoteliers, exploitanten van fietsscholen, toerismeverantwoordelijken, …, kwamen in het najaar van 2021 samen omdat ze de behoefte hadden de woekerende „wildgroei bij de guides en hun opleidingen te beëindigen“, zoals Schrottmayer het formuleert.

Daartoe moet je weten: meer dan 20 instellingen hadden destijds het stempel van de ÖRV, waardoor door hen opgeleide guides erkend waren in het opleidingssysteem van de wielersportfederatie (vgl. Infokasten). Bindende richtlijnen voor de laatst „D2“ genoemde opleidingsrichting ontbraken echter, evaluatie gebeurde zelden.
Het resultaat: van de vijfdaagse crashcursus bij de Alpenverein tot de negendaagse intensieve cursus plus specialemodules (E‑MTB, bikepark, kinderen …) bij Bikepro, een van de meest vooraanstaande private aanbieders van guide‑opleidingen, was alles vertegenwoordigd. En de output was overeenkomstig gemengd. Sommige rijtechnische kopstukken, anderen zonder trailpraktijk. Sommige omzichtige leiders, anderen zorgeloze avonturiers. Sommige didactisch zeer bedreven, anderen met veel kennis maar geen plan om die over te brengen.
Afgezien daarvan bedienen traditioneel ook degenen de toeristische sector die eigenlijk prestatiegericht opgeleide programma's bij de ÖRV‑landesverbände of de Bundessportakademien hebben doorlopen, bijvoorbeeld wielerinstructeurs of (vroeger) MTB‑leermeesters.

"We moesten een duidelijke knip maken", licht het hoofd van Bikeguide Austria toe, gezien deze uiteenlopende kwaliteit, wat sindsdien is gebeurd:
De D2-oefenleider en de C2-instructeur, in de ogen van Schrottis sowieso te veel gericht op trainingen en rijtechniek en niet voldoende toeristisch georiënteerd, behoren tot het verleden. Ze zijn in het MTB-gebied vervangen door de zogenaamde Level 1 Bikeguide. De uitvoering in de Racefiets- en toertochtengebied komt echter pas net op gang. Hier zijn, vanwege de juridisch en rijtechnisch, enz. eenvoudigere voorwaarden, ongeveer vijfdaagse cursussen gepland die binnenkort uitgerold zullen worden.
De nieuwe MTB- en E-MTB-basistraining duurt daarentegen twaalf dagen en is opgebouwd uit een basismodule (de eigenlijke cursus), een praktijkmodule inclusief hospitatiefase (in totaal 30 uur) en een flexibel achteraf geplaatst examenmodule. Voordeel van deze voorheen niet-bestaande scheiding: in de nu examenvrije basisweek is stressvrij werken mogelijk. En voor de examenvoorbereiding blijft de individueel benodigde tijd over."

A propos tijd: gidsen zijn de personen bij wie gasten veel, zelfs het grootste deel van hun vakantie doorbrengen. Wat zij overbrengen en voordoen, bepaalt in belangrijke mate de beleving van de toeristen en daarmee hun indruk van de regio. Als de gidsen hun werk goed doen, worden bezoekers mogelijk vaste gasten.
De focus van de opleiding ligt daarom veel meer dan voorheen op de behoeften en verwachtingen van potentiële gasten; bovendien op in heel Oostenrijk gevraagde vaardigheden, niet alleen op vakspecifieke functie-eisen – met één uitzondering: de lokaal noodzakelijke BikeparkCoach.

Voor afgestudeerden van eerdere opleidingen bestaat er tot minstens 2027 de mogelijkheid om ontbrekende competenties in te halen via een driedaags certificeringsmodule en daardoor over te stappen naar het nieuwe systeem, dus Level-1-status inclusief gidslicentie te verkrijgen. De reactie van de oude rotten op deze procedure is verrassend positief, constateert het afdelingshoofd. "Het lijkt alsof velen blij zijn dat er iets gebeurt en bereid zijn het nieuwe systeem te ondersteunen."
Verder moeten de BikeparkCoaches voor een volledige Level-1-certificering een aanvullende (iets anders vormgegeven) module afronden, omdat hun cursus in totaal slechts acht dagen duurt en sommige inhoud daardoor wordt weggelaten.
Een voor alle gidsen verplichte bijscholing elke vier jaar moet op de lange termijn de kwaliteit waarborgen.

Wat Schrottmayer opvalt: "Vroeger deden velen de opleiding alleen voor zichzelf. In het kielzog van de wielersportboom gaat het nu veel vaker om een echte beroepsperspectief."
Des te belangrijker is het, bij de aanstaande gidsen bewustzijn te creëren voor de verscheidenheid en de meerdimensionaliteit van dit beroep: "Wij zijn dienstverleners als gidsen, die meerwaarde creëren voor hun klanten, maar ook voor hun regio en de fietsindustrie", schetst de 35-jarige met hoor- en voelbare passie het beroepsmatige zelfbeeld dat eigen is aan het nieuwe systeem. 
Een bikegids draagt verantwoordelijkheid op veel niveaus, tegenover gasten, de regio, de natuur en het milieu. Veiligheid en zorgplicht zijn daarom twee hoekstenen van het in 2022/23 uitgewerkte curriculum, die als een rode draad door de opleiding lopen. Daarnaast sociale competenties, groepsleiding, rijtechniek, noodmanagement, begeleiding en materiaalkunde. Van EHBO en recht tot basis- en veiligheidsvaardigheden, kaartkunde en navigatie, evenals motoriek, tot pechhulp, fietscheck en routeplanning is er veel te leren; en wel, in het kader van competentieontwikkeling, bij voorkeur via workshops, praktijkgericht onderwijs en de reflectie daarop, om het vroeger vaak grote aandeel frontaal onderwijs te verminderen.
Je vermoedt het: Voor dit project heeft de langjarige tourgids, opleider en trainer ook diep in de trukendoos van zijn ooit voltooide lerarenopleiding gegrepen.

Deze instap in het bikeguiding wordt sinds 2023 aangeboden door tot nu toe vijf instellingen, die zich vroegtijdig aan een hogere kwaliteitsstandaard verbonden hebben.
En hier wordt het wat stroef: want om als competente opleidingsinstelling, oftewel 'opleidingspartner', te gelden in de zin van de belangenbehartiging en daardoor het beloofde opleidingsniveau te kunnen bieden, moeten de kandidaten een streng certificeringsproces doorlopen en daarna elke vijf jaar een evaluatie ondergaan. Met peildatum eind februari 2024 kon echter pas één instelling (bikehow in Innsbruck) aan de hoge eisen van Bikeguide Austria voldoen; de vier overige (Bikeacademy in St. Johann in Tirol, Bikepro in Wenen, Bike School Elements in Leogang en Freeride-Coach am Semmering) volgen hopelijk in het voorjaar van 2024.
Op papier aantoonbaar en 'in het echt' herkenbaar zijn er daarom tot nu toe slechts relatief weinig nieuwe Bikeguides, hoewel ongeveer 60 al succesvol zijn opgeleid en circa 30 andere personen certificeringsmodules hebben gevolgd. Omdat de gidslicentie pas wordt uitgereikt en het bijbehorende goodiepakket met de trots en zichtbaar te dragen insignes – bedrukte pins en stickers, opstrijkbare logo's etc. – pas wordt verzonden wanneer de achterliggende opleidingsinstelling haar certificeringsproces heeft afgerond.

De partners van de belangenorganisatie spelen overigens ook in bredere zin een belangrijke rol bij het vestigen van de nieuwe standaarden. Zo hebben al verschillende bikescholen toegezegd vanaf 2026 alleen nog gidsen met een Bikeguide Austria-licentie in dienst te nemen.

Op het toneel verschijnt EO-MTB ing, de European Organisation of Mountain Bike Instructor-Guides. Deze door Erasmus gefinancierde instelling met zetel in het Franse Grenoble doet sinds 2015 op grote schaal wat Bikeguide Austria op kleinere schaal heeft aangepakt: zij stelt als overkoepelende instantie hoge, grensoverschrijdend uniforme kwaliteitsnormen voor mountainbike-gidsen vast en ondersteunt haar lidstaten als koepelorganisatie.
Want ook in heel Europa heerst er een zekere wildgroei. Van het streng gereglementeerde beroep met een lange opleidingsweg in Frankrijk, via de weliswaar goede en dure maar juridisch niet verankerde opleiding in Zwitserland, tot landen die hun systemen net opbouwen (bijv. Engeland, Denemarken, Nederland) of daarmee beginnen (Roemenië, Georgië), is alles vertegenwoordigd. En dat maakt het leiden van grensoverschrijdende tochten of het beroemde „werken waar anderen vakantie vieren“, om er maar twee typische scenario's bij het gidsen te noemen, juridisch niet per se waterdicht.

Oostenrijk heeft bij EO-MTBing via Cycling Austria aspirantenstatus en heeft de herziening van de gidsopleiding van meet af aan aan hun standaarden aangepast. Voor de hier primair interessante MTB-lijn betekent dat: aansluitend op de inleidende Level 1 Bikeguide zullen er binnenkort twee vervolgniveaus komen, die modulair zijn opgezet en naar boven toe een steeds openere invulling mogelijk maken - afhankelijk van in welke van de vele richtingen van het mountainbiken men zich wil specialiseren.

Dat het bij succesvolle afgestudeerden op dit niveau om absolute topmensen en specialisten gaat, hebben de leidinggevenden van Bikeguide Austria al zelf ervaren. Ze hebben al meerdere keren bij "Exams" kunnen bijzijn en aan sommige examenopdrachten meegedaan: oriëntatie onder enorme tijdsdruk, een trialachtig slowspeed-techniekparcours dat zonder voorafgaande training moet worden afgelegd, een highspeed-enduroroute, een lesoptreden in het Engels, een lange guiding-dag inclusief tourplanning, een gesimuleerde noodsituatie ... Schrotti's conclusie: "Zonder specifieke voorbereiding zou ik waarschijnlijk niet alle onderdelen van het examen in één keer halen."
Des te geruststellender voor iedereen die in niet al te verre toekomst een Bikeguide zoekt voor hun volgende touravontuur, rijtechniek-update of zomercamp en daarbij het opgedrukte, opgeplakte of met een strijkapplicatie aangebrachte logo van Bikeguide Austria tegenkomt. Het zal, als de belangenvereniging haar hoge kwaliteitsnormen blijft handhaven, een betrouwbaar teken zijn dat je in bekwame handen bent ...