Szlaki i panoramiczna jazda na rowerze na południu Południowego Tyrolu

Lukas Terzer marszczy brwi. "Robicie zdjęcia jedzenia bez wina?" W jego głosie słychać nie tylko udawane oburzenie.
Zakłopotany jak uczeń przyłapany na grze w piłkę na zakazanym terenie, Erwin opuszcza aparat i zaczyna tłumaczenie. Ale jest już za późno. Gospodarz, który zazwyczaj jest tak towarzyski, odwraca się na pięcie i znika wewnątrz swojego zajazdu.

Wszyscy tak bardzo się starali: BikeHotels Südtirol, dyrektorka Michi Zingerle, koordynując nasz pobyt i program, który, dlaczego by nie, mógłby obejmować także wizytę w winnicy? Przewodnik MTB i hobbystyczny winiarz Rupert Frainer, przemierzając wszystkie wysokości i zbocza regionu Unterland oraz Überetsch, który urozmaicał opowieściami o ziemi, ludziach i winie. Właściciel winnicy Christof Tiefenbrunner, przekazując podstawy enologii tak elegancko wplecione w oprowadzanie po swojej piwnicy zamkowej Turmhof. I oczywiście szef hotelu Lukas Terzer, przyjmując i opiekując się naszą trzyosobową ekipą z tak wielką troską, gościnnością i somelierską wiedzą.
A my? W największym regionie uprawy winorośli w Południowym Tyrolu pijemy na koniec dnia wodę zamiast wina.

Sant' Antonio-Pozzo, część miejscowości Kaltern an der Weinstraße, dokładnie 35 godzin wcześniej. My (dzięki Südtirols Süden Card za darmo) i nasze rowery (w obniżonej cenie dziennej 3,50 euro za sztukę) zameldowaliśmy się w Mendelbahn i teraz z niecierpliwością czekamy na przybycie jaskrawoczerwonego górskiego ferrari.
Zaledwie 12 minut jazdy zajmuje połączenie, które otwarto w 1903 roku jako pierwszą elektrycznie napędzaną kolej w Tyrolu, wznoszącą się na Mendelpass, położony 854 metry wyżej. Pokonuje ona trasę o długości 2.374 metrów ze średnim nachyleniem 39% i maksymalnym nawet 64%, dzięki czemu przez długi czas uchodziła za najbardziej stromą kolej linowo-terenową w Europie.

Alternatywnie moglibyśmy wspiąć się przez całoroczną drogę przełęczową na najgłębsze wgłębienie Mendelkamms o wysokości 1.363 m, które od zawsze stanowi granicę z włoskojęzycznym Trydentem i przejście do doliny Non. Ale niestety droga ta stała się torem wyścigowym dla motocykli i trasą wycieczkową dla samochodów.
Dlatego zdobywamy Mendel nie śladami pierwszych turystów z wyższych warstw monarchii habsburskiej i wilhelmińskiej - wśród nich w latach 1889 i 1894 była nawet cesarzowa Sisi - dla których na przełęczy wybudowano luksusowe hotele i schroniska. Wolimy wygodnie „wznieść się” Direttissimą. W końcu czeka nas jeszcze wystarczająco dużo wysiłku w drodze na Roen, spektakularną górę Tramin i najwyższy szczyt Mendelkamms!

To wszystko i wiele więcej Rupert opowiedział nam już podczas naszej drogi z Kurtatsch, miejsca Bikehotels Terzer, do St. Anton, dolnej stacji kolejki Mendelbahn - o ile mieliśmy siłę na rozmowę. Bo z jednej strony około 13-kilometrowa trasa przez wioski wcale nie była tak płaska, jak można by się spodziewać po dojeździe do dolnej stacji kolejki. Szczególnie podjazdy do Altenburg i wcześniej do Söll dały nam się we znaki.
Z drugiej strony od początku zapierało nam dech w piersiach z powodu całego tego piękna i wspaniałości, które ukazywały się w porannym świetle. Z twarzą w słońcu pedałowaliśmy jak po tarasie widokowym w rozmiarze XXL, około 150 metrów nad płaskim jak deska dnem doliny, przed i za nami jaśniejące raz jasno skaliste, raz ciemno zalesione pasma górskie grupy Nonsberg i Alp Fleimstalskich, pod nami niekończące się sady jabłoni po obu stronach Adygi, a wokół i nad nami cały powód dumy regionu: winnice, jak okiem sięgnąć.

W dużej mierze są tutaj, wokół równie słynnego, co malowniczego Tramin, obsadzone najbardziej znaną z trzech lokalnych odmian Południowego Tyrolu: Gewürztraminer. „Ta winorośl uwielbia ciepłe, dobrze przewietrzone strome zbocza oraz wapienne, gliniaste gleby“, opowiadał Rupert. Winnice Traminer sięgały nawet do wysokości 600 m, gdzie nie ma ryzyka mrozów, a najlepsze znajdowały się na mniej więcej połowie tego obszaru.
Generalnie, wino z Południowego Tyrolu ma się podobnie jak rowerzyści górscy w regionie: korzysta z południowego, śródziemnomorskiego klimatu oraz Alp, które chronią przed zimnem od północy – i to od niepamiętnych czasów. Jego ojczyzna, jak Traminer podkreśla z dumą, „jest prawdopodobnie jednym z najstarszych regionów winiarskich w Europie.“ W pobliskim Margreid, na ścianie jednego z domów, rośnie winorośl zasadzone w 1601 roku, najstarsza datowana winorośl na kontynencie. Ale już Retowie uprawiali tu winorośl w V wieku przed naszą erą.

My natomiast, ledwo załadowawszy rowery górskie do wagoników kolejki Mendelbahn, rozwijamy solidną fobię. Trasa kolejki wznosi się stromo jak drabina do wspinaczki. Strach pomyśleć, co by było, gdyby lina nagle pękła!
Oczywiście, nic takiego się nie dzieje i nigdy się nie zdarzyło, uspokaja nas Rupert. A on wie, co mówi, bo jak wielu mieszkańców Doliny Adygi, spędzał wszystkie letnie dni swojego dzieciństwa na Mendel. Gdy w dolinie powietrze drgało od upału, a nawet Ora, południowy wiatr znad jeziora Garda, nie przynosił ulgi, mieszkańcy od zawsze uciekali w wyższe rejony.
„Od połowy czerwca aż do zbiorów winiarze nie mieli wcześniej zbyt wiele do roboty. Więc pakowali się i jechali na letni wypoczynek“, tłumaczy nam miejscowy. Ich pierwotnie nielegalne chaty, początkowo nawet tylko namioty, zostały z czasem zalegalizowane za niewielką opłatą, a później doprowadzono wodę i kanalizację. Z kilkutygodniowego pobytu stała się klasyczna weekendowa ucieczka od codzienności.

Brzmi spokojnie? I tak jest – o ile akurat nie jeździ się na rowerze. Natomiast ci, którzy koniecznie chcą zmierzyć się z 2.116-metrowym Roenem na rowerze górskim, nawet z pomocą silnika porządnie się spocą na niektórych stromych podjazdach. Co oczywiście tego słonecznego czerwcowego dnia wynika także z ogromnego upału, który zapanował nad całą Europą.
W każdym razie, mimo dodatkowych watów wbudowanych w rowery elektryczne, dyszymy i sapiemy na drodze nr 500, która początkowo jest asfaltowa, później żwirowa, a z czasem coraz bardziej nierówna, podczas gdy nasz kolega na rowerze tradycyjnym (był ostrzegany i sam tego chciał!) walczy wręcz o przetrwanie.

Jednak góra oferuje pocieszenie, mimo nachyleń o ponad 25%, w postaci malejącego cienia lasu na rzecz alpejskich łąk i kosodrzewiny. Jego potężna skalista korona, która opada stromo na ponad 400 metrów do doliny Adygi, była już z dołu imponująca, ale Roen staje się tym bardziej zachwycający, im bardziej się do niego zbliżamy.
To wynika z jednej strony z jego budowy. Podczas gdy dwutysięcznik od strony Trydentu prezentuje się jako łagodny krajobraz górskich łąk, na wschód otwierają się prawdziwe przepaście, których ogromne rozmiary ujawniają się dopiero wyżej, gdy najwyższy szczyt grupy Nonsberg wychodzi z cienia znacznie niższego Schwarzen Kopfs.
Z drugiej strony, wrażenie to pochodzi od stopniowo intensyfikującego się widoku na odległe krajobrazy. Już na Malga di Romeno, uroczej chatce na wysokości 1.769 metrów z kózkami, pawiem i złotym bażantem, a także tradycyjną kuchnią trydencką à la Strangolapreti czy Polenta, dostaliśmy pierwszy przedsmak tego widoku. Aż do szczytu panorama budowała się dramaturgicznie perfekcyjnie - z każdym obrotem pedałów trochę bardziej, aż do oszałamiającego widoku 360° na najwyższym punkcie.

Co można dostrzec z góry przy dobrej pogodzie, przerasta każdą notatkę, każde nagranie głosowe i każdą aplikację do rozpoznawania gór. Rupert, pasjonat multisportu, myśliwy i opiekun krajobrazu, zna i bez problemu nazywa wszystkie wzniesienia.
Krótko mówiąc, widok rozciąga się od wschodnich Dolomitów, takich jak Peitlerkofel, Geislergruppe, Rosengarten, Latemar i Marmolata, przez pasmo Lagorai i góry wokół jeziora Garda, aż po grupy Brenta i Adamello oraz obszar Ortlera; a na północy od gór rejonu Merano po trzytysięczniki Alp Ötztalskich i Zillertalskich. Niemal 2.000 metrów poniżej nas rozpościera się natomiast dolina Adygi z jej niekończącą się mozaiką sadów jabłoniowych, od Bolzano po Trydent, błyszczą ciemnozielone jeziora Montiggler, a później zza skalnej ściany wyłoni się również turkusowe jezioro Kalterer; z rybami tak dużymi, że nasz przewodnik twierdzi, iż czasami można je dostrzec już stąd z góry.
Zaskakująco mały jest w tym wszystkim tylko krzyż szczytowy na Roen, który na dodatek nie stoi na najwyższym punkcie, lecz dopiero na kolejnym, bardziej na południe wysuniętym skalnym płaskowyżu. Taka skromność pasuje do tych niemal pionowo wznoszących się, budzących respekt stromych ścian znacznie lepiej niż często spotykany gigantyzm tworzonych przez człowieka punktów orientacyjnych.

Widok na tej wymarzonej trasie jest po prostu zapierający dech w piersiach. A jest jeszcze bardziej imponujący, ponieważ towarzyszy nam również na rozpoczynającym się teraz szlaku Roen przez niemal całą jego niesamowitą, 14-kilometrową długość i 1.900 metrów przewyższenia. Pierwsze pięć kilometrów tej epickiej zjazdowej trasy wciąż prowadzi wzdłuż skalnych urwisk grzbietu Mendel, surfując po mniejszych korzeniach i łąkach wśród kosodrzewiny, przeciska się przez dziką sekcję schodków, którą krótko pchamy, dociera do Schwarzer Kopf i stamtąd ponownie płynie niezwykle płynnie aż do Wetterkreuz. Tutaj, otoczeni śladami niedawno rozpalonych ognisk Najświętszego Serca Jezusa, po raz ostatni rozkoszujemy się panoramą i widokami na doliny.

Po przejechaniu Grauner Joch, Roen Trail znika w lesie. Kto miał już trudności na krętym, stromym i usianym kamieniami wejściu na szlak, lepiej niech pozostanie na drodze leśnej i spokojnie zjeżdża do doliny.
Dla wszystkich innych tutaj zaczyna się naturalny szlak „górnej klasy S2”, jak szacuje Rupert. W Południowym Tyrolu, gdzie poziom trudności szlaków tradycyjnie ocenia się nisko, to naprawdę odważne stwierdzenie. Jesteśmy zaciekawieni.

Rzeczywiście, ścieżka nie jest dla strachliwych. Wąska, korzenista i pełna skalnych stopni, początkowo przebiega przez strome tereny z ryzykiem upadku. Co chwilę pojawiają się ostre zakręty, a zwłaszcza nowe wejścia po przecinających trasę drogach leśnych czasami wymagają pokonania własnych obaw.
Jednak im niżej schodzimy, tym otoczenie staje się wprawdzie mniej strome, choć sam szlak niekoniecznie. Gdy w końcu nauczyliśmy się radzić sobie nawet z „kamieniami potowymi” (płytami skalnymi, które stają się ślisko-wilgotne przy niewielkim spadku ciśnienia), nic już właściwie nie stoi na przeszkodzie szybkiemu finiszowi – chyba że drobna awaria opony. Ale kto by się tym przejmował, gdy już burczy w brzuchu, zbliża się godzina zamknięcia wybranej knajpki, a gęsty las, który jeszcze przed chwilą nas otaczał, teraz z każdym pokonanym metrem staje się coraz bardziej przejrzysty, aż w końcu całkowicie ustępuje miejsca ciepłolubnym winoroślom?

W trakcie pierwszej wojny światowej, w ciągu zaledwie dwóch lat, linia kolejowa o długości 50 km, łącząca Auer z Predazzo w dolinie Val di Fiemme, została zbudowana przez serbskich i rosyjskich jeńców wojennych. Pierwotnie służyła wyłącznie celom militarnym: miała dostarczać żołnierzy i zaopatrzenie na front Lagorai w Dolomitach.
Ruch towarowy i pasażerski został jednak wstrzymany w 1963 roku z powodów ekonomicznych. Obecnie stara trasa, biegnąca wzdłuż granic Parku Przyrodniczego Trudner Horn, wraz z tunelami, wiaduktami i mostami, jest popularnym szlakiem rowerowym i pieszym.

Na swoich pierwszych kilometrach stanowi jednak zarówno podróż w czasie do starożytności, jak i wycieczkę do wyjątkowego przyrodniczego raju. Zaraz na początku trasy znajduje się Castelfeder – charakterystyczne i słynne wzgórze porfirowe z ruinami bizantyjskich fortyfikacji na szczycie.
Panuje tam unikalna atmosfera tej mieszanki czarno-czerwonej skały wulkanicznej, żółtej stepującej trawy, zielonych krzewów i brązowych torfowisk, które można utrzymać jedynie poprzez intensywny wypas. Klimat oliwnego wzgórza spotyka się z dramatem historycznym, nad biotopami słychać rechotanie i trzepotanie, a w cieniu ogromnych dębów drzemią osły. Miejscowi, jak opowiada nam Rupert, wykorzystują łąki także całkiem beztrosko na (zimowe) kąpiele słoneczne.

Na drogę powrotną podążamy za rekomendacją naszego gospodarza: przez bramę, przez łąkę, przy trzecim drzewie w lewo do lasu - w Południowym Tyrolu można tak robić. Czekało nas tam płynne wznoszenie i opadanie w drodze powrotnej do Truden, jak obiecał rano Lukas.
Cóż, wesoły zygzak pomiędzy liniami wysokości wyznaczał wąski, korzeniasty i pełen kamieni szlak, który Rupert dla nas znalazł, rzeczywiście na stromym zboczu. Jednak nad definicją flow musielibyśmy jeszcze raz porozmawiać z późno powołanym weteranem - Lukas przez długi czas pasjonował się paralotniarstwem, a kolarstwo odkrył dopiero po czterdziestce - biorąc pod uwagę trudny i nierytmiczny przebieg trasy.

Okazja do rozmowy powinna pojawić się wkrótce, ponieważ, podobnie jak wczoraj, właściciel 19-pokojowego obiektu chciał do nas dołączyć, gdy tylko pozwoli na to jego rodzinny biznes (w serwisie i domu: żona Charlotte; w kuchni: brat Valentin i syn Filipp). Tym samym jasne staje się, jak ten pasjonujący się gastronomią mężczyzna, pomimo wymagającego zawodu, osiąga imponujące 7.000 kilometrów rocznego przebiegu: certyfikowany przewodnik MTB nie traktuje jazdy z gośćmi jako obowiązku, lecz jako wzbogacenie i chwyta każdą okazję!

Również Rupert cieszy się z naszej znośnie sprawnej grupki i zgodnie ze swoim credo „Wszystko jest możliwe” przygotowuje na dalszą drogę powrotną przez dolinę Mühlental w dół do Neumarkt: świetną kombinację technicznych leśnych szlaków, szybkich odcinków z luźnym żwirem, śliskich, kamienistych szlaków turystycznych z licznymi zakrętami i uskokami oraz łatwiejszych fragmentów.
Odpowiednio szeroko uśmiechnięci docieramy w końcu do malowniczej miejscowości położonej bezpośrednio nad brzegiem Adygi. Neumarkt, oprócz swoich willi w weneckim stylu i urokliwych dziedzińców, słynie przede wszystkim z arkad. Charakterystyczny element średniowiecznej architektury, stworzonej jako chronione przed pogodą przestrzenie handlowe, powstał, gdy miasto wzbogacone dzięki spławianiu drewna zostało rozbudowane. Dziś 500-metrowe arkady służą jako ogródki kawiarniane, rozszerzone lokale handlowe, miejsca wydarzeń, ochrona przed słońcem itp., nadając staremu centrum miasta wyjątkowy charakter.

Aby kulturalnych przystanków nie było jeszcze za mało, po dwóch, trzech gałkach lodów z Gelateria Arlecchino czeka na nas ostatnia atrakcja naszego pobytu: Przez teraz już piekielnie gorące sady jabłkowe ponownie przejeżdżamy na zachodnią stronę doliny Adygi i trafiamy, spoceni i śmierdzący, jak jesteśmy, do chłodnych piwnic winnicy Tiefenbrunner.
Sam szef osobiście się nami zajmuje, prowadzi nas do najgłębszych pomieszczeń i najstarszych oraz najnowszych urządzeń swojej zamkowej winiarni, a także przez 350 lat rodzinnej tradycji i sztuki winiarskiej. Warto wiedzieć: Christof Tiefenbrunner stoi na czele firmy, której pierwsze udokumentowane wzmianki sięgają wczesnego XIII wieku, a która w 1675 roku przeszła w posiadanie rodziny. To dziedzictwo należy zachować i kontynuować, wzbogacając je o świeże pomysły.