Beeldverslag In Velo Veritas 2023

De mens heeft altijd al grote dromen gehad. Visioenen. Het dreef hem – weg van wat hij al kent. Het nieuwe ontdekken, het vreemde. Het onbekende. Lange afstanden, grote afstanden wilde hij overwinnen. Mobiel wilde hij zijn. Altijd verder komen.
De wereld veroveren.

Hoe we op eigen kracht verderkomen, dat zijn we daarbij behoorlijk vergeten. Hoe het is om zelf, op eigen kracht verder te komen. Dat is daarbij op de achtergrond geraakt. De echte vrijheid, de onafhankelijkheid.
Maar let op, er is iets dat nog steeds geldt: een stalen frame, twee wielen en je twee voeten. Meer heb je niet nodig voor de vrijheid*.

*Ingekorte intro uit "In Velo Veritas – de film"

Bijvoorbeeld Christoph Sanders alias Crispinus uit Dresden. De man is met de fiets gekomen – niet voor de eerste keer, als ik mij goed herinner. (Of vergis ik hem daar met Tino Knauth uit Berlijn, eveneens IVV-vastegast en samen met andere maten van het plaatselijke Eisenschweinkader ook al helemaal op eigen kracht hierheen gefietst? Maakt niet uit.)
Zo'n 500 kilometer, verdeeld over vrijdag en zaterdag. En op zondag als extra de epische ronde van de rit op klassieke racefietsen met dit jaar 209 kilometer en 2.700 hoogtemeters. Waarom? „De indrukken zijn dieper“, zegt de retro-randonneur.
Afstanden zoals de lange afstand van In Velo Veritas, die zojuist voor de elfde keer door het Weinviertel heeft getoerd, neemt de Duitser normaal gesproken als ontbijt. Want sinds hij zich meer dan een decennium geleden heeft voorgenomen deel te nemen aan Parijs-Brest-Parijs, laat het langeafstandsfietsen hem niet meer los.

Als voorbeeld voor In Velo Veritas wordt gewoonlijk l'Eroica genoemd – de eerste, intussen wereldwijd succesvolle retro-rit in het Italiaanse Gaiole in Chianti, waarmee de renaissance van het klassieke fietsen vanaf 1997 op gang kwam. En dat klopt ook wat haar directe ontstaansgeschiedenis betreft.
Maar zelfs de legendarische trendsetter brengt bij zijn rit over de beroemde „strade bianche“ alleen maar eerbetoon aan oudere voorgangers. Wedstrijden waarvoor het, gezien de infrastructuur, de parcoursomstandigheden, voedingsgewoonten of kledingstandaarden van toen, al een flinke portie moed, waanzin en lijden vergde – om nog maar te zwijgen van de staat van de fietstechniek: de eerste edities van de Tour de France, Giro d'Italia of, iets later, de Vuelta a España; de vroege eendagsklassiekers zoals Parijs-Roubaix, Milaan-Sanremo of de Ronde van Vlaanderen; de brutaal lange beproevingen in de stijl van de aanvankelijke zesdaagsewedstrijden (feitelijk solo en zonder pauze) of de end-to-end-tour in Groot-Brittannië (1.440 km).

Het parcours van de Weinviertel-Rundfahrt is daarentegen in vergelijking vrij tam. Men wil de vonk van enthousiasme immers zo veel mogelijk doorgeven, en die niet alleen in een kleine kring van fysiek bevoorrechten rond laten gaan.
Naast de al genoemde „Epische“ zijn er nog de veeleisende 140 en de genietbare 70 kilometer – die overigens nooit precies hetzelfde, hooguit gedeeltelijk vergelijkbaar verlopen. Want In Velo Veritas wisselt elk jaar haar start- en finishlocatie. Dit jaar voor het eerst op het programma: de districtshoofdstad Mistelbach helemaal in het noordoosten van Neder-Oostenrijk.

Het begon dus bij de plaatselijke stadshal, de weersvoorspelling perfect, het ontbijt royaal. En wat zich al de dag tevoren had aangekondigd tussen vlooienmarktkraampjes, een opwarmronde, gestoofde wildzwijnenrug en de fijnste vinylklanken van DJ Moneypenny onder de indrukwekkende, meer dan 120 jaar oude bloedbeuk op het voorplein van het evenementencentrum, werd werkelijkheid: 900 actieve deelnemers, een nieuw deelnemersrecord!

Dat is des te opmerkelijker omdat het reglement van In Velo Veritas, in tegenstelling tot bijvoorbeeld dat van Paris‑Brest‑Paris, een wezenlijke beperking kent. Bij de 122 jaar jongere IVV is uitsluitend ouder materiaal toegestaan. Racefietsen van bouwjaar 1987 of ouder, respectievelijk authentieke replica's, moeten het volgens de oproep zijn.
Natuurlijk heeft dat een reden. In de tweede helft van de jaren tachtig luidde namelijk een reeks uitvindingen het nieuwe tijdperk van de wielersport in - geïndexeerde schakelhendels waarbij elke versnelling vastklikt, klikpedalen die aanzienlijk meer houvast en trekkracht gaven, en tenslotte rem-/schakelhendels die het moeizame grijpen naar de onderbuis om te schakelen overbodig maakten - en dat is precies wat een vintage-toertocht, die vervlogen tijden, stijlen en deugden eert, vanzelfsprekend wil afremmen.

Christoph Sanders rijdt zoals altijd vrijwel met dit soort materiaal - zelfs bij Parijs-Brest-Parijs. En daar is ook helemaal niets op tegen: zo lichtvoetig als niet weinigen van deze modellen door de bochten scheren, zo taai zijn de ogenschijnlijk verouderde materialen en zo probleemloos weten vakkundige monteurs bij de labstations die dingen weer aan de praat te krijgen als er toch iets mee is.
Maar het merendeel van het IVV-peloton liet de ontbrekende routine in de omgang met de klassieke schoonheden duidelijk merken. Ook het schuiven van het metalen pedaalkooitje over de grond ontmaskerde mij als dilettante tegenover de riempjesconstructie. Blaasjes op mijn vingers verraadden vanaf kilometer 80 dat ik gewoonlijk comfortabeler gevormde sturen in handen heb en duidelijk minder kracht nodig heb om te remmen. Vooral gaven mijn benen vanaf de start aan dat ik niet meer sterk genoeg was voor een helden-crankstel.

Daar doemde er namelijk meteen, volkomen onbeschaamd, een muur op, direttissima recht omhoog het wijnbouwgebied in. En na vijf kilometer prompt de volgende, nog iets steiler. Het voelde alsof na ongeveer 30 minuten rijtijd de helft van de te overwinnen 1.600 hoogtemeters al was afgelegd.
Maar wat een fantastische vergezichten, wat bijna surrealistisch gevormde landschappen, wat een intens kleurenspel lag er achter deze onverwachte aanvang! Links de wijnranken en rechts de gerstvelden of andersom, boven de blauwe lucht, beneden de dieprode klaprozen, overal om je heen — door de welgematigde vroege zomer — alles een à twee weken groener dan anders.
Later trof koolzaad vroege kersen, snelle veldhaas elegante wouw, monumentale windmolens naast gedurfd gespannen hoogspanningskabels.

En toen zich kort na kilometer twaalf al het eerste kelderlaantje toonde, leek alles gezegd en gezien. Toch kwam het Weinviertel daar pas echt op gang, het wipte omhoog en golfde op en neer, ebde weg en rees opnieuw op.
Holle wegen, veldwegen, fietspaden, boswegen. Kolonnade met kasteelzicht, fotospot met burchtzicht, kalkvlakte met klifzicht. Marterberg, Galgenberg, Buschberg. Tannauwald, Leiser Wald, Schilderwald. Waar, alsjeblieft, is het toilet?

Bijna overweldigd door dit staccato aan heerlijkheden zakte ik bij de verfrissing neer. Kon de vroegste generatie wielrenners in het uitgaande 19e-eeuwse tijdperk ook maar enigszins vermoeden hoeveel vreugde en plezier het mensen 130 jaar later zou geven op hun sporen te treden?
Waarbij: "op hun sporen", dat is bijna blasfemie. Wij hebben vrijloopnaven, piekfijn. Wij hebben remmen, al zijn ze zwak, en versnellingen, al werken ze zwaar. Wij hebben luchtbanden, meestal luchtdicht, en stiekem misschien toch een modern regenjasje bij ons. De eerste helden van de landwegen – heldinnen werden grotendeels uitgesloten – hadden niets van dat alles.

Toen de 117 deelnemers aan de afstandrit Wenen–Berlijn zich op 29 juni 1893 in Floridsdorf voor de startopstelling verzamelden, waren een vast met de achternaaf verbonden tandwiel (dus maar één versnelling en voortdurend meetrappen), avontuurlijk naar achteren gebogen sturen, wijd uitlopende broeken en enorme olielampen state of the art. De pas op de markt verschenen Dunlop-band zat vermoedelijk nog niet op ieders fiets.
Geen wonder dus dat de dappere "herenrijders", oftewel amateurs, met hun hobbelige massieve banden zich vooral ergerden aan de hier te lande slechte, niet-verharde wegen. Bovendien hadden ze te kampen met grillen van het weer. Twee hevige onweersbuien maakten het leven voor de deels volstrekt onvoldoende uitgeruste deelnemers zwaar.

Het sportevenement, dat zowel bij de start als bij de finish door duizenden toeschouwers werd gevolgd en omlijst door een dagenlang feestprogramma - wedstrijden, ontvangsten, optochten, stadsbezoeken - wordt beschouwd als de geboortestonde van de wielersport in Duitsland en Oostenrijk en als de aanzet tot een ware fietsboom. Zijn primaire doel was echter om de prestaties en de duurzaamheid van het destijds nog jonge product, de fiets, aan te tonen.
Aan de 583 kilometer lange afstandstocht ging een gelijkaardige rit vooraf door officieren van het Duitse en het Oostenrijks-Hongaarse leger. Paarden en fietsen concurreerden destijds om de titel van beter individueel vervoermiddel, sportieve confrontaties tussen fietsers en ruiters vonden daarom regelmatig plaats. Voor de afstandsrit in de herfst van 1892 werden de stalen rossen echter geweerd. De legers vreesden waarschijnlijk een blamage van hun cavalerie.
Met recht. De snelste ruiter deed er 71 uur en 40 minuten over. De legendarische Josef Fischer, winnaar van de fietstocht, bereikte Berlijn, waar fietsen destijds overigens algemeen verboden was en als een excentrieke hobby van welgestelden werd beschouwd, na 31:00:22,4 uur. Binnen een week kwamen 30 van de 250 gebruikte paarden om het leven, waaronder ook die van de winnaars. Bij de deelnemende fietsers zijn dergelijke late gevolgen niet bekend. En dat ondanks voeding die wreed aandoet, zoals bijvoorbeeld "een beker melk met cognac" voor de derde geklasseerde Franz Gerger.

Terug in de moderne tijd, want hier wachtte puur geluk. Diep hingen de takken van de reusachtige wilgen over de oever van de Katzelsdorfer vijver en schonken schaduw. Aangenaam klaterden de gesprekken aan de tafels. Stil lag het meer.
Pauzeren en genieten hoort bij In Velo Veritas zoals trappen, remmen en sturen. En het even stil staan wordt je hier ook echt gemakkelijk gemaakt!

In Katzelsdorf serveerde de dorpsherbergier Bauer uit Bernhardstal, met actieve hulp van de plaatselijke brandweer, een ontbijtbuffet waarvan menig viersterrenhotel een puntje kan zuigen. En later op de dag schakelde men over op huiselijke kost, die zelfs de moeste benen weer tot leven bracht: gebakken of gegrilde kip, rundergoulash, Kaspressknödel, zelfs Blunzengröstl.
Aan de overkant in Staatz bewezen de goede zielen van het evenementen­centrum dat niet alle worstsalades hetzelfde zijn en dat een kikkererwtencurry, als die goed bereid is, zelfs de helaas al opgegeten Kaiserschmarrn waardig kan vervangen. Spectaculair, direct aan de voet van de Staatzer klif en voor de liefdevol gerestaureerde Schüttkasten van het kasteel gepositioneerd, schonken de producenten ons hier persoonlijk appelsap, druivensap en heerlijke Kaiserspritzer; en er was bovendien lekker doordrinkbaar "Helles Grad", rechtstreeks uit Siebenhirten bij Mistelbach.
Harrys Schmankerlexpress in de barokke Schüttkasten in Klement zorgde tenslotte op het precies juiste moment voor een reddende versnapering, pittig of zoet: de fijnste pastasalade, verse aardbeien, koffie en taart - mmmhhhh!
Wie zou, bij zulke lekkernijen, zomaar door kunnen fietsen?

Ineens moest het er toch van komen. En de beloning voor het zich ertoe zetten volgde meteen. Want ik ontmoette Fritz Frauenschuh.
Reeds eerder was mij de gebruinde, met wit haar geklede oudere heer opgevallen. Met Schartner Bombe-stickers op zijn wat aftandse Peugeot uit 1965 had hij zich, blijkbaar met een veel te licht verzet, een helling omhooggewerkt tot het echt niet meer ging. Zijn houding verried hem als een oude rot in het vak, de spieren onder zijn al duidelijk verslapte huid leken nog steeds zeer fit.
En inderdaad: de Mondseer is 82 jaar jong, daarmee de oudste deelnemer van de dit jaar gehouden In Velo Veritas. En hij heeft zich iets voorgenomen: "Als ik met pensioen ben, rijd ik overal waar ik met de auto nooit zou kunnen komen."

We raakten aan de praat, hij barstend van energie, ik nieuwsgierig en gefascineerd. De jaren zestig in het legendarische Schartner-Bombe-wielerteam waren zijn sportieve glanstijd. Tot aan de Ronde van Oostenrijk heeft het weliswaar nooit gereikt, maar op goede dagen was hij voor de gebroeders Ludwig en Rudolf Kretz, Roman Humenberger, Rolf Eberl & Co. de topdomestique. "Schuh" zouden ze hem genoemd hebben, "omdat 'Frauenschuh' hen te lang was", grinnikte de voormalige bakker. Zijn mooiste succes? Een tiende plaats bij het bergkampioenschap, "hoewel iedereen er was."