In Velo Veritas Gids voor Stijlzekerheid

Toegegeven: het duurt nog een paar weken, maanden tot de 13e editie van In Velo Veritas. Wetende dat de meest ervaren experts dat materiaal, waaraan tijdens en met de rondrit op klassieke racefietsen in het Weinviertel gehuldigd wordt, al jaren, zelfs decennia geleden zijn begonnen te zoeken en te verzamelen, lijkt de resterende tijd tot 14 juni 2025 desalniettemin bijzonder kort.
En hoe dichter het evenement nadert, hoe dringender naast de vraag met welke fiets men wil starten (tip voor alle nieuwkomers: er zijn gespecialiseerde shops en adressen waar dergelijk spul gekocht/gehuurd kan worden), vooral ook die: „Wat trek ik daarvoor aan?“

Uiteindelijk wordt „kleding passend bij de tijd“ volgens het IVV-reglement „op prijs gesteld“, wat vrij vertaald betekent „graag gezien, maar niet verplicht“. Want behalve de voorschriften rond de voor de rit toegestane fietsen – in het kort: bouwjaar 1987/88 of ouder dan wel authentieke replica's, schakeltuiten aan het onderframe, geen gecombineerde rem- en schakelhendels aan het stuur, geen moderne klikpedalen – zijn de organisatoren werkelijk niet streng en doen zij hun best voor iedereen een ontspannen, desalniettemin sportief weekend te verzorgen.
Wie dus liever het nieuwste aero-outfit, bonte gestreepte sokken of een heel normale, degelijke fietskledij op een van de drie beschikbare routes draagt, moet zichzelf daar geen dwang opleggen. Wie zichzelf en het evenement echter een plezier wil doen, volgt de retrotrend tot in de kleding- en accessoireshoek en geniet ter plaatse des te meer van de sfeer en het flair.

Zo ver, zo goed. Maar … wat past nu precies in die tijd? Hoe slaag je in een stijl- en epochgetrouwe verschijning bij In Velo Veritas & Co.?
Wij hebben de vraag doorgegeven aan een illustere kring van gerenommeerde verzamelaars en echte liefhebbers van klassiekers – en dat nog net op tijd voor de desbetreffende Weense vlooienmarkten Ciao! Primavera in de U-Bahnboog Zufferbrücke van 4.-6. april en op het Rathausplatz in het kader van het Argus Bike Festivals op 12./13. april (tweede tip voor retro-novicen: dat waren kooptips).

Wat de Weense grootheden Michael Zappe en Werner Schuster en de Tullner specialist Franz Autrieth gemeen hebben: naast een indrukwekkend aantal stalen racefietsen van meestal bewonderenswaardige kwaliteit of exclusiviteit, oude afbeeldingen, geschriften en devotionele voorwerpen bezit ieder ook een flink aantal gereproduceerde of zelfs originele wielershirts. Hoeveel precies is moeilijk te zeggen, want: „Zijn echtgenotes in dezelfde ruimte aanwezig, daalt de voorraad onmiddellijk tot minder dan de helft,“ weet vlooienmarkthandelaar René Winkler, in wiens werkplaats in Hietzing we elkaar allemaal troffen.
Initiatief voor de samenkomst kwam overigens van het In Velo Veritas Magazin, dat binnenkort bij geselecteerde fiets-trefpunten verkrijgbaar zal zijn of bij de rit in juni als presentje wordt uitgereikt en dit jaar eveneens de geschiedenis van de fiets vertelt aan de hand van de bijbehorende mode.

Aan het begin van de 20e eeuw kleedde de wereldberoemde, meestal Franse, wielrenner zich bij voorkeur in smal gesneden wollen truien. De heren Garin, Cornet, Trousselier, Crupelandt, Pélissier, Ganna en hoe alle vroege winnaars van de Tour de France, Paris-Roubaix, Paris-Brest-Paris of Giro d’Italia ook heetten, droegen daarmee solo wat zich in de pionierstijd van een Josef Fischer nog verbergde onder pakachtige combinaties van lange kousen en kniebroeken met stevige jasjes.
Door lange mouwen en coltruien op de schier eindeloze etappes redelijk beschermd tegen wind en kou, bood het gebruikelijke kleurenpalet – gedempte bruin- en grijstinten of eenvoudig zwart – een zekere optische bescherming tegen het alomtegenwoordige straatstof en vuil. Uitzonderingen zoals de dwarsgestreepte, bonte bovenstukken van Hippolyte Aucouturier of René Pottier bevestigen de regel.

Fabrikantennamen, zoals te zien op bovenstaande reproductie van een pull uit de jaren 1910, waren in die heroïsche periode nog zeldzaam en zo ze al voorkwamen werden ze eerder flexibel aangebracht met applicaties. Niet in de laatste plaats omdat de Tour de France, anders dan bijvoorbeeld de Giro d’Italia, op aandringen van directeur Henri Desgrange tot aan de Eerste Wereldoorlog eigenlijk een strikt individuele proef bleef, waarbij ploegen (en onderlinge hulp binnen die ploegen – gangmakersdiensten, materiaalruil …) officieel verboden waren.
Wat op en boven de tricothemden des te vaker te zien was: reservebanden over de schouder geslagen, stoffen mutsjes en vliegbrillen.
En om het lijden en de prestatiecapaciteit van de helden van toen wat te verduidelijken: de toenmalige fietsen hadden zware wulstbanden, slechts één tandwiel, en waren meestal nog met een vaste overbrenging, want vrijloopsystemen zoals de zeer succesvolle Torpedo-naaf van Fichtel & Sachs werden net serieproductierijp. Om te vertragen waren stempelremmen gebruikelijk.

Wereldpolitiek grijze jaren waren ook voor de wielersport magere jaren. Maar daartussen en daarna draaide het wiel steeds sneller, zoals speciaal voor Oostenrijk Max Bulla met zijn dag in het geel 1931 en zijn eerste Tour de Suisse-zege in 1933 bewees.
Ook vestigden velgremmen en meer tandwielen zich, werd de snelspanner uitgevonden en revolutioneerde vanaf 1932 de derailleur het schakelen: achterwiel verwijderen, adé! Een eeuwigdurend drama bleven echter de nog op houten velgen gelijmde, brede tubularbanden.
Wat de mode van die dagen betreft, sjoemelt onze Opel-replica: korte opstaande kragen waren nog niet in de mode; de truien werden vooraan dichtgeknoopt (in plaats van, zoals aanvankelijk, zijdelings bij de schouder) en de opgerolde kragen maakten plaats voor polokragen. Voorop prijkten enorme, met knopen sluitbare borstzakken, waarin proviand en het noodzakelijke voor de gebruikelijke monsterafstanden werd gebunkerd. Op de rug kwam er extra bergruimte volgens het hedendaagse model – boven open, in meerdere vakken verdeeld – bij. De meestal wit afgezette borstring vestigde zich als basiselement van het ontwerp, de kleurkeuze werd gedurfder, de inmiddels geborduurde tricotreclame prominenter.

Het was de tijd van de eerste grote budgetten en fabrieksploegen, hiërarchisch georganiseerd, materieel-technisch gedicteerd – denk aan Automoto in Frankrijk, Legnano in Italië, Mifa, Diamant (voor wie – vóór zijn grootste successen – ook Max Bulla reed) of wel degelijk Opel in Duitsland, waar onder andere zesdaagserekordhouder Richard Huschke onder contract stond. Die nagebouwde werkoutfit trekt Michael Zappe trouwens aan wanneer hij zijn Opel-fiets uitvoert – wie kan, die kan! Huschkes samen met Frank Krupkat in 1924 in Berlijn opgestelde en tot op heden geldende record van 4.544,2 kilometer wordt bij die inzetten echter niet bedreigd.
En het was de tijd van de eerste grote Italianen: Ottavio Bottecchia, die met Automoto in 1924 en 1925 de Tour de France won, twee jaar later echter gewelddadig om het leven kwam: met een steen doodgeslagen door een boer die hem betrapt had op het stelen van druiven; Legnano-ster Alfredo Binda, drievoudig wereldkampioen (onder andere bij de première van die wedstrijd in 1927) en vijfvoudig winnaar van de Giro, die in 1930 op aandringen van de organisator en tegen uitbetaling van het volledige prijzengeld afzag van een verdere deelname aan de Giro, om het door zijn overwicht gevreesde desinteresse van het publiek te vermijden; of, eveneens bij de constant giftgroenen, icoon Gino Bartali, die tussen zijn vijf Grand Tour-overwinningen (1936–38, 1946, 1948) waarschijnlijk honderden levens redde. Als trainingsritten vermomd smokkelde hij in de zadelbuis verborgen vervalste paspoorten voor Joden door het land.

Voordat we ons op de onbetwiste glorietijden van het wegwielrennen richten, nog een woord over het klassieke tricotmateriaal en de conservering ervan.
Een ongeschreven vintage-wet zegt dat je de catwalk van de velofilie bij voorkeur in wol moet betreden. Ook al jeukt het misschien. Ook al hangt het — doorregen of zweetdoorweekt — loodzwaar op de schouders. Ook al krimpt het bij elke wasbeurt een beetje meer, totdat Homo athleticus aan zijn ideale figuur begint te twijfelen.

Zuivere kunstvezels - aanvankelijk nog allesbehalve ademend of aerodynamisch gesneden, maar in elk geval ongelooflijk licht - revolutioneerden pas in de loop van de jaren 80 de wereld van de wielertruien. En volgens het IVV-reglement is het dan natuurlijk voorbij met klassiek en mooi. Daarvoor domineerden natuurlijke vezels van verschillende herkomst of schapenrassen en speciaal op de baan of als ondergoedmateriaal ook zijde; later kwamen gemengde weefsels in wol-look met uiteenlopende percentages van bijvoorbeeld Dralon of Rhovyl.
Helaas zijn mottenlarven dol op wol en eten zulke weefsels sneller op dan je kunt kijken. Als tegenmaatregelen raden onze experts aan: mottenpapier, lavendelzeep, cederhout. En elk tricot afzonderlijk in afsluitbare plastic zakken bewaren.

Naast wol als materiaal behoren witte borstringen, sobere, meestal tweekleurige ontwerpen en karakteristieke opschriften tot de typische insignes van vroegere wielrenepoken. En deze kenmerken weten zelfs buitenstaanders nostalgisch te raken, wat naast de relatief ver teruggaande historie van het wedstrijdgebeuren zeker ook te maken heeft met het lange adem van de sponsors. Want die bepaalden vaak gedurende bijna eeuwigheden het vrijwel onveranderde uiterlijk van de truien.
Peugeots legendarische rallystreep had bijvoorbeeld 24 seizoenen ononderbroken de tijd om zich in het geheugen van de mensen te branden; daarvoor was het oorspronkelijke blauw-geel van de Fransen 40 jaar lang op de dienstkleding van hun fabrieksrijders te vinden. Evenzo lang gebruikte Legnano het genoemde gifgroen-rood als huiskleur. Bianchis blauw-witte aanwezigheid in het peloton duurde, samen met af en toe wisselende co-sponsors zoals Dunlop, Pirelli, Ursus of Campagnolo, vanaf 1905 zelfs meer dan zeven decennia.
De Italiaanse salami‑fabrikant Molteni was in elk geval van 1958 tot 1976 actief in een eenvoudige bruin‑oranje elegantie en boekte in die periode – voornamelijk dankzij Eddy Merckx – 663 zeges. Een jaar later, en drie jaar langer, hulde Flandria — het succesvolle merk van de door een broedertwist door een muur in tweeën gedeelde fietsenfabriek Claeys — talloze talenten in markant rood-wit.

Het andere Coppi-originelen, het gele, dateert uit het laatste seizoen van de vijfvoudig Giro-winnaar, vóór zijn dodelijke malaria‑ziekte in 1960.
De meester aller klassen overhandigde het, geamuseerd en uiteindelijk ook onder de indruk van diens optreden, aan de Weense amateur Alois Kasal, nadat deze zich bij een koers midden tussen de sterren had gedrongen en met hen had meegefietst.
En de "Loisl" op zijn beurt, eens Weens bergkampioen en met zijn nu 95 jaar trouwens nog steeds beste vriend van de inmiddels 102-jarige Oostenrijk-Ronde-deelnemer Kurt Enekel, heeft het aan "Radpapst" Michael Zappe nagelaten.

Van het Italië van de jaren 1950, hier verder prototypisch vertegenwoordigd door het voor de Giro karakteristieke leiderstricot, de Maglia Rosa, gaan we over naar de Alpenrepubliek.
In dit land werkten de eerste edities van de Ronde van Oostenrijk voor het plotseling kleine, nog in bezettingszones verdeelde land als een collectief afrodisiacum. Overal stonden de mensen in 1949 van de Riederberg tot het Weense Raadhuisplein langs de kant om de eerste winnaar Richard Menapace, die destijds trouwens nog helemaal geen staatsburger was, toe te juichen.
En ook in de daaropvolgende jaren tot ver in de jaren 80 veroorzaakte de Ronde van Oostenrijk ware enthousiaste stormen; hele schoolklassen trokken bijvoorbeeld naar de kant om aan te moedigen. Waarschijnlijk mede daarom worden de namen van vroegere winnaars en Glocknerkoningen tot op heden steevast met eerbied uitgesproken.

De 1. Wiener Sechstage-Rennen van 1952 op de wielerbaan in het Prater wekte in vergelijking daarmee slechts geringe belangstelling bij het publiek. De toestroom rechtvaardigde nog niet eens – voor Sixdays op zich gebruikelijk – een doorlopend programma.
Wie er echter kwam kijken, behield dankzij de fijn vervaardigde jerseys in opvallend Colour-Blocking gemakkelijk het overzicht over welk team op dat moment leidde of verloor. In ieder geval stonden in het programmaboekje ook dagelijkse scoretabellen om mee te schrijven, met exacte toewijzingen van renners en tricotkleuren.

En nu we toch in Wenen zijn: het prachtige jersey van het in 1953 opgerichte RC Hernals biedt een constructieve finesse. Inwendig aangebrachte, aan de schouders en zakranden vastgenaaide steunbanden moesten de tamelijk rekbare wol in vorm en het ruggedeelte op hun plaats houden als de drie opbergvakken zwaar beladen waren.

Blijvend in Oostenrijk en Eddy Merckx, waarschijnlijk de beste wielrenner aller tijden, en zijn welbekende Faema's en Molteni ijskoud negerend, moet nu toch echt Franz 'Ferry' Dusika genoemd worden. Als uitmuntend baanrenner uit de tussenoorlogse periode gebruikte de latere zakenman en manager met een verborgen NS-verleden onder meer zijn contacten om in 1968 de Dusika Jugend Tour in het leven te roepen. De in heel Europa belangrijkste ronde voor 17- en 18-jarigen diende vervolgens als springplank naar het grote toneel voor tal van talenten die in de jaren daarvoor hun neus tegen de etalage van Dusika's gerenommeerde fietsenwinkel hadden gedrukt.
Wat aan het bijbehorende tricot opvalt: het heeft al een frontrits in plaats van een knopenrij en een staande kraag in plaats van een polokraag, maar nog steeds borstzakken.

Hetzelfde geldt voor het uit de vroege jaren zestig daterende origineel van de Union Peterquelle. En naar het aantal herstelwerkzaamheden te oordelen, was het mosterdgele bovenstuk van deze amateurclub, die later onder Wolfgang Steinmayr (legendarisch winnaar van de Ronde van Oostenrijk 1972, 73, 75 en 76) vele lokale sterren wist te contracteren, voor zijn vorige eigenaar blijkbaar bijzonder dierbaar.
De betrokkenheid van het Stiermarkse mineraalwatermerk maakt trouwens ook voor Oostenrijk zichtbaar wat internationaal vanaf de jaren zestig gebruikelijk werd: nadat het belang van de fiets als vervoermiddel en daarmee de financiële kracht van de fietsindustrie geleidelijk afnamen, sprongen branchevreemde sponsors bij en pronkten voortaan met hun dranken, koffiemachines, scheerapparaten, farmaceutica enz. op de tricotten van grote, legendarische koersploegen.

In het buitenland greep Cycles Mercier, vaste sponsor van de "eeuwige tweede" Raymond Poulidor, altijd al nog dieper in de verfpot dan de Peterquelle. Hij, eerst tijdgenoot van Jaques Anquetil, later van Eddy Merckx, bleef ondanks 14 deelnames een Tourzege ontzegd. Maar hij werd in elk geval publiekslieveling, de lila-gele ‚Poupou', op zijn roze werkpaard.
Apropos apparaat: De fietsen van de jaren 1960 waren of strikt Frans (Simplex, Huret) of Italiaans (Campagnolo) uitgerust en waren flink veranderd: aluminiumvelgen, (schuine) parallellogramversnelling, tien versnellingen, riempedalen, de drinkfles van plastic in plaats van metaal en verhuisd van het stuur naar de driehoek van het frame. Bovenlichamen die in banden waren gewikkeld behoorden tot het verleden; daarentegen verschenen er voor het eerst valringen op de hoofden van de wielrenners.

En hoe zit dat allemaal bij In Velo Veritas? Daar rijdt het in het kader van de huidige retrotrend nieuw geproduceerde en online verkrijgbare wollen replica naast de in de kast gevonden Banesto-variant, fietst de gestipte sok naast het bloemenhemd. Sporadische kniebroeken ontmoeten Mondrians die tot tricot zijn geworden of Mannerschnitten, clubkleding van weleer rijdt schouder aan schouder met bikewear van de modernste snit. En boven alles pronken de gedurfd geschoven of duidelijk afgezette opschriften van vroegere tot huidige fabrikanten en sponsoren: Molteni, Guerra, Kas, Flandria, BIC, Wiel’s, Atala …
Meer nog dan authentiek lijkt er dus om kleur gevraagd te worden; de klassieker-uitstap heeft naast de echte "old‑school"-rijders immers minstens evenveel fans in qua thema duidelijk minder onderlegde kringen, die gewoon een fijne dag op de fiets willen beleven en zich uiterlijk en in de praktijk aan de ongedwongenheid willen overgeven.

Tegelijkertijd waren en zijn er bij de klassieker-rondrit door het Weinviertel ieder jaar weer ware textiele schatten te bewonderen: Het gele tricot van de allerjongste winnaar van de Ronde van Oostenrijk uit 1981, toebehorend aan Gerhard Zadrobilek, of het 7-Eleven-jersey van dezelfde renner, waarmee hij in 1989 zijn eerste wereldbekerzege in San Sebastian behaalde. Ongelooflijk veel Puch-tricots - we zijn hier immers tenslotte in Oostenrijk - in diverse uitvoeringen en designs, het meest legendarisch waarschijnlijk die van wol met de rood-wit-rood gestreepte mouwen, zoals bijvoorbeeld de viermaal Glocknerkönig en drievoudig winnaar van de Ronde van Oostenrijk Rudi Mitteregger ze origineel droeg. Het overgrote nationaal team-tricot van de Oostenrijkse kampioene Hanni Hack met de rode achterzakken, de gebogen "Austria"-opdruk en het plaatselijke wapendier op de borst. Of het vrij vergelijkbaar ontworpen, maar duidelijk moderner gesneden pendant van olympiër Andreas Langl.
Wie zich trouwens bij het dit jaar nieuw ontworpen IVV-merinotricot precies aan die nationaalteamtricots herinnert: Klopt, de uitgaven uit de jaren 80 daarvan stonden model!
Er zit dus van alles in de fietsbroeken en -tricots waarin jaar na jaar bij In Velo Veritas aan de start wordt gegaan. Een beetje carnaval, een beetje bewondering, een vleugje historisme en steeds weer zelfs echte originaliteit. Ook en vooral echter: veel levenslust!