Gravel, MTB en toerbiken rond Wiener Neustadt – powered by LeParc bij de EuroVelo 9

"Wiener Neustadt? Waarom juist daar?"
Hoe vaak werden we dat al niet gevraagd tijdens persreizen en productpresentaties, wanneer het bij het kennismaken en netwerken om de zetel van Nyx GmbH, dat bedrijf dat achter Bikeboard staat, ging. En hoe vaak luidde de bezorgd-ongelovige vervolgvraag: "Maar kun je daar eigenlijk wel fietsen?"

Dat kan. Wiener Neustadt ligt immers niet alleen op steenworp afstand van de natuur- en wandelparadijzen Hohe Wand, Schneeberg en Rax, maar ook direct aan de Eurovelo 9, de Europese langeafstandsfietsroute van de Oostzee naar de Adriatische Zee. Als er op ons continent een fiets-highway is voor wereldreizigers en tegelijk een garantie voor afwisselende ontdekkingsreizen, dan is het deze noord-zuid-as!
Sinds juni 2024 pronkt de op een na grootste stad van Neder-Oostenrijk bovendien met een gigantische pumptrack. Met Bikepark Semmering en de Wexl Trails liggen ook twee aangewezen MTB-centra niet ver. En het Rosalien- en Leithagebergte vormen verdere heuvels die, al naar gelang via verharde of onverharde paden, bereikbaar zijn in de directe nabijheid van de districtshoofdstad, die zelf weer in het Steinfeld ligt, de zuidelijkste rand van het grotendeels vlakke Wiener Bekken, net aan de grens met Burgenland.

Van vlak als een plank tot heuvelachtig en steil is hier dus alles mogelijk. En ook van (E-)mountainbiken via gravelbiken en racefietsen tot fietstochten en wereldreizen: de rondgaande GPS-tracks en uitgezette routes zijn dan ook zeer gevarieerd.
Los daarvan biedt de Statutarstadt zelf ook het een en ander; voorop staat een uitstekende aansluiting op het spoorwegnet, die de vrijwel altijd mogelijke combinatie van fiets en trein mogelijk maakt – daarover later meer.

Hier en nu willen we jullie uitnodigen om samen met ons twee (anderhalve) van de vele bestaande routes rond Wiener Neustadt te verkennen. Omdat het Nyx'sche hoofdkwartier op zich zelfs voor de minst veeleisende naturen geen geschikte overnachtingsmogelijkheid zou zijn, raden wij als passende verblijfplaats ervoor en/of erna het Hotel LeParc aan.
Dit natuurlijk niet uit een bui. Integendeel: het viersterrenbedrijf, op nog geen 400 meter van de EuroVelo 9 gelegen en in feite een klassiek businesshotel, heeft zich al tijdens de Mr. EIT Bike Days als fiets- en fietsersvriendelijk onderscheiden. En deze indruk wordt door de inmiddels aangegane samenwerking – want nee, zelfs onszelf zouden we niet in het Bikeboard-office inkwartieren – bevestigd dankzij de vele, speciaal voor fietsende gasten gecreëerde voorzieningen.

Waar thuisvoordeel is, daar zijn natuurlijk verleidingen. Ten slotte kennen we in deze streek bijna elke meter weg of pad. Wat lag dan ook voor de hand, altijd nog een lonende extra lus, extra rondje, speciale proef eraan te knopen?
Om voor het uitgesproken sportieve deel van onze twee(ënhalve) routetips geen tocht zonder terugkeer te creëren, houden we ons daarom bij de volgende gravelrit aan een van de vier top-fietsroutes van de regio Mittelburgenland-Rosalia – alleen verlengd met de heen- of terugrit naar Wiener Neustadt, en aangevuld met een echte bergoversteek, die de laatste hoogtemeters, oeps, verdubbelt.

Komt uiteindelijk op zo’n 80 km/1.000 hm – maar let op: ik heb in de agenda gekeken, vandaag waait het!
Wie met het originele volume van de Rosalia-fietsroute (59 km/475 hm) genoeg heeft, kan de officiële start- en eindplaats Bad Sauerbrunn, tien kilometer zuidoostelijk van Wiener Neustadt, óf binnen tien minuten met de auto óf binnen drie stations met de trein bereiken. Verder rijdt de Mattersburger Bahn vanaf het tussenpunt Schattendorf als het ware in een ritme van 7 kilometer en fungeert zo als retourshuttle.

Maar het is nog vroeg in de ochtend en het trappenwerk is fris als de hemel blauw. Dus geen reden om aan afkortingen of aan het gemak van het openbaar vervoer te denken. Bovendien hebben we, toegegeven, vooruit gedacht en tegen de in het Steinfeld alom aanwezige tegen- en zijwind 55 Nm Bosch SX-vermogen en 650 Wh meewind op onze KTM-gravelbikes geladen.
Zo verzekerd blijft er bij de start zelfs nog lucht en tijd over voor een korte reis naar het verleden en heden van ons vertrekpunt. Immers, waarom hebben we anders een echte local in onze gelederen?

Wiener Neustadt is een voormalig keizerlijk verblijf, een geliefd winkel- en evenementenstad, een belangrijke economische en onderwijsstad, een bekend verkeersknooppunt, een garnizoensstad met traditie en leefruimte voor bijna 50.000 mensen. Dit laatste toont zich vooral in de oude binnenstad, die dankzij enorme pleinen, fraaie burgerhuizen, ruime voetgangerszones, smakelijke markten en de laat-romaanse kathedraal bijzonder fraai is om te zien.
Gesticht door de Habsburgers in 1192 om hun hertogdommen tegen het koninkrijk Hongarije te beschermen en gebouwd met het losgeld dat voor Richard Leeuwenhart ontvangen werd, valt de vestiging van drie kazernes en twee vliegvelden, talrijke industrie- en onderzoeksbedrijven en de in 1994 opgerichte eerste hogeschool van Oostenrijk tot op heden vooral op door zijn monarchale erfgoed.
Een buitengewoon geslaagd voorbeeld van de succesvolle overbrenging daarvan naar het hier en nu zijn de kazematten. Als deel van het centraal gelegen kasteel en de voormalige stadsversterking zijn deze historische gewelven voor de NÖ Landesausstellung 2019 grondig gerestaureerd en omgevormd tot een cultureel centrum met een gevarieerd programma.

Het is het natuurpark Rosalia-Koglberg dat ons zowel visueel als akoestisch boeit. Aan de ene kant zijn er de reusachtige kersenbomen. Als knoestige zintuigbedrog staan ze solitair temidden van bewerkte graanvelden. Als relikt van een in het noordelijke Burgenland ooit typische bijzondere vorm van hoogstamboomgaarden (Streuobstbau) vormen de „Kirschen von Pöttsching“ het belangrijke restant van een vroeger wijdverbreide meervoudige benutting van landbouwgronden.
Welke voordelen de fauna uit zo’n combinatie van fruitteelt, kleinschalige landbouw, wijnbouw en verspreide hagen en akkerranden haalt, horen we duidelijk. Want door het gejilp van de vogels zijn de krekels nauwelijks te horen, en omgekeerd. In dit bijzondere gebied met zijn veelheid aan leefomgevingen zijn 61 verschillende vogelsoorten vastgesteld, waaronder soorten die als bedreigd worden beschouwd, zoals de hop, zwartkeelsoorten, de geitenmelker en klauwieren.

Verhoogd op een uitkijkpunt achter Sigleß nemen aanvankelijk ook de bergen de regie over. „Oktaeder“ noemt zich eenvoudig het daar geïnstalleerde landschapsproject van kunstenaar Heinz Bruckschwaiger, dat in wezen bestaat uit een dubbelpiramidale uitkijkplatform.
Informatieborden in het interieur van het platonische lichaam sommen keurig op wat er buiten voor het verwonderde oog te zien is: in het westen de Schneeberg, Rax en Hohe Wand, uiteraard, en in het noorden het Wiener Becken met enkele grootheden van het Wienerwald; bijvoorbeeld de Hoher Lindkogel en Anninger. In het zuiden siert kasteel Forchtenstein het Rosaliengebergte en laat het festival- en aardbeienmekka Wiesen oplichten. En in het oosten rijst de heuvelrug van het Leithagebirge op en glinstert, als de stand van de zon meezit, zelfs de Neusiedlersee.

Volgende scène. Het wordt steeds meer Burgenlands, met de typische langgerekte erven, paardenweiden, boerenwijnlokalen hier en daar. De plaatsnaamborden geven voortaan tweetalig informatie over de territoriale verhoudingen en impliciet ook over de Burgenlandkroaten, en met uitzicht op het binnen handbereik gelegen Sopron en een voormalig douanehuis naderen we de grensgemeente Schattendorf.
De schoten en het schandvonnis, de protesten en de brand in het justitiepaleis, de arrestatiegolf en de dreigende burgeroorlog. Of ook het gordijn en de picknick, de grenspoort en de vluchtbeweging. Plotseling zitten we midden in de laatste jaren van de Eerste Republiek respectievelijk de slotdagen van het communistische Oostblok.
Tegelijkertijd echter ook in jeugdherinneringen. Want onze local NoSane leidt ons vanzelfsprekend naar het nog steeds bestaande Café am Platz in Schattendorf, waar als doel van de eerste fietstochten het ijs destijds al veel beter smaakte dan elders.

Over de enige echt noemenswaardige grindpassage van de hele tocht gaat het daarna vanaf het hoogste punt van de ronde (665 m) over plaatselijk uitdagende stukken - we bevinden ons in dit deel op een MTB-tracé - een gevoel alsof het een eeuwigheid bergaf gaat. Pas kort voor Lanzenkirchen worden we met opnieuw een prachtig uitzicht op de Schneeberg uit het bos uitgespuwd.
Het gordijn valt, applaus, toegift. Toegift? Op z'n laatst op dit punt overvalt je meestal het besef dat de resterende tien kilometer over fiets- en servicewegen door het Steinfeld op de een of andere manier altijd te lang, te heet, te winderig, te wat-ook-maar zijn - Bosch-ondersteuning of niet, een snelle fiets of niet.

Trefwoord Hotel. Wat maakt LeParc eigenlijk tot een aan te raden adres voor fietsers?
Allereerst de ligging. Die is op het eerste gezicht weliswaar afschrikwekkend: het viersterrenhotel deelt zijn oprit met het adres Günser Straße 90 met een tankstation en daarnaast loopt ook nog het tracé van de Aspangbahn. De idyllisch aangelegde tuin met BBQ-terrace en toekomstige picknickweide, het 24/7 toegankelijke dakterras met uitzicht op de Schneeberg, het Rax-plateau en de Hohe Wand en de directe nabijheid van het Akademiepark doen de verkeersaders echter meteen vergeten. Bovendien betekent dat laatste dat het vanaf de EuroVelo 9 maar een sprongetje — beter gezegd: een trap richting hotel is, aangezien die precies langs het Akademiepark voert.
Achter de iets verkleinend bedoelde benaming schuilt trouwens een gebied van 186 hectare, dat ooit als keizerlijk jachtgebied diende en later werd gebruikt voor militaire oefeningen van de MilAk-kadetten. Tegenwoordig geldt het tot Engelse park omgevormde terrein als het belangrijkste recreatiegebied van Wiener Neustadt en is het met zijn ruime paden, imposante oude bomen en kunstmatige bouwwerken van kanaal en vijver tot aan het Maria-Theresien-standbeeld onder andere ook uitstekend geschikt om hard te lopen.

Verder biedt het gezellig-chique LeParc zijn voornamelijk zakelijke gasten een uitstekend ontbijt met goede koffie, beschikt het over een goed aangeschreven — wij hebben het vanwege de worstkraamorgie niet uitgeprobeerd — restaurant, ruime kamers en een fitnessruimte direct naast de sauna, waarvan de uitrusting menig volwassen sporthotel groen van jaloezie zou doen verbleken.
Hoe serieus het hotel het meent om naast zakenreizigers ook fietstoeristen uit binnen- en buitenland te ontvangen, blijkt vooral in de tuin. Daar staat de extreem hoogwaardig uitgevoerde, afsluitbare bike-garage met oplaadpunten voor e-bikes. Daar is bovendien een wasplaats met een materiaalbesparende Gardena-slangaansluiting. En ook een fietspomp en keurig in een gereedschapskist verzamelde tools van inbussleutelset tot spaaksleutel staan klaar.

Zo verzorgd en verwend, zijn we perfect uitgerust voor de tweede dag.
We zadelen weer e-bikes, ditmaal echter exemplaren met rechte sturen, vering en duidelijk bredere banden. Het wordt een e‑MTB‑tocht met heenreis per fiets, terugreis per trein - waarbij het ons ditmaal niet om maximaal plezier in het terrein gaat, maar om het grootste mogelijke comfort op het fietspad.

Want als in het begin werd beweerd dat de Bikeboard-crew bijna iedere meter straat en pad rond Wiener Neustadt kent, klopt dat waarschijnlijk voor het sportieve fietsen met MTB, gravelbike of racefiets. Niet noodzakelijkerwijs echter voor fietsreizen en trekkingbiken; voor min of meer lange uitstapjes op die routes die toeristische organisaties graag als klassieke fietstochten bestempelen.
Waarom zouden we dit verhaal dan ook niet meteen gebruiken om onze horizon te verbreden?

We hadden van tevoren twee opties uitgezocht: enerzijds de Piestingtal-fietsroute in het noordwesten van Wiener Neustadt, een in totaal maximaal 78 kilometer lange geniettocht door het dal van dichters, muzikanten en schilders van historische taferelen, met een kernstuk van Markt Piesting tot aan Gutenstein (22 km). Volledig geasfalteerd en deels over karakteristieke houten bruggen langs de rivier de Piesting geleid, biedt deze route door middel van informatiepaviljoens bijzondere inzichten in de Biedermeier-periode van 1815 tot 1848.
De Piestingtal Bahn verbindt het dal met Wiener Neustadt en loopt parallel aan de fietsroute. Aansluitings- en uitbreidingsmogelijkheden zijn er met Sollenau (EuroVelo 9) in het oosten en – voor sportievelingen – Haselrast/Rohr im Gebirge in het westen aan beide uiteinden van de route.

Aan de andere kant strekt de in zuidwestelijke richting lopende Schwarzatal-fietsroute zich uit van Lanzenkirchen tot Reichenau an der Rax. 40 kilometer lang en via de Südbahn vanaf/tot Wiener Neustadt bereikbaar, belooft ze een panoramareuze afwisseling van de vlakte van het Steinfeld via rivieroevers, dennenbossen en bekende zomerverblijven zoals Ternitz, Gloggnitz of Payerbach tot in het alpine landschap aan de voet van de Rax.
Of omdat we hier al vaker impressies uit het Piestingtal hebben getoond, of omdat ons de vooruitblik op een reis door de geschiedenis van de regio — van de wortels van de industrialisatie tot het historische landschap van de Semmeringspoorweg (Werelderfgoed) — aansprak; we hebben ons uiteindelijk in elk geval voor de Schwarzatal-fietsroute gekozen.

We staan weer dankzij de LeParc'sche ligging aan de rand van de stad in een mum van tijd buiten de ergste infrastructurele verdichting.
De officiële startplaats Lanzenkirchen ligt slechts tien kilometer ten zuiden van Wiener Neustadt en - net als onze verblijfsplek voor één nacht - direct aan EuroVelo 9. Het spreekt vanzelf dat we voor deze aanrit dus niet de trein maar onze benen gebruiken.

Bovendien kunnen we zo meteen een geologisch-biologische bijzonderheid meepakken: de Leitha-Au bij Katzelsdorf. Samen met het zogenaamde Feuchte Ebene-Europees beschermgebied zijn rivierlandschappen als deze in het pannonische oosten van Oostenrijk zeldzaam geworden. "Das Wasser macht hier, was es will", legt Local NoSane ons uit. Soms sijpelt het kilometerslang de bodem in, soms verschuift het hele kiezelbanken en creëert het voor de plons- en badgasten van seizoen tot seizoen geheel nieuwe omstandigheden; soms treedt het op brede schaal als grondwater naar buiten.
Door neerslagtekort, magere sneeuwsmelt en waarschijnlijk te ruime onttrekking bij de vooraf gelegen stuwen, die bedrijfswaterruizen en hun kleine waterkrachtcentrales voeden, is het Fauna-Flora-habitat de afgelopen jaren in het nieuws gekomen. Althans tijdens ons bezoek voerde de Leitha, die zich een paar kilometer stroomopwaarts vormt uit de samenvloeiing van Pitten en Schwarza, op sommige plaatsen alweer water.

Verder gaat het in het voorbeeldig uitgewerkte samenspel van digitaal roadbook en analoog bordenwoud. Met een voortdurende blik op de spitskegelvormige Semmering en de plateauachtige bergpartijen van de Weense Alpen fietsen we door weiden en velden, nederzettingen en kleine bosjes.
De Schwarza is sinds de golfbaan Linsberg onze steeds trouwere metgezel. Ze schenkt ons oude waterwielen, nieuwe bedrijven, kleine oeverbosjes, grote bruggen, aangename rustplaatsen en flinke grind- en zagerijen.

Niet altijd is het verloop van de route idyllisch. Langs autosnelwegen, spoorlijnen of hoogspanningsleidingen ontbreekt het, ondanks alle industriële romantiek, soms aan uitstraling en flair.
Maar over het geheel genomen overheerst de indruk van mooie vergezichten en afwisseling, en naarmate we dieper doordringen in het land van de zomerverblijven en de eerste toeristische hotspots onder de Habsburgse heerschappij, wordt de indruk van ride & relax des te blijvender.

Op de eindbestemming van de Schwarzatal-fietsroute, in het verzorgde kuurpark van Reichenau met zijn oude bomen, de pittoreske siervijver en het sierlijke muziekpaviljoen, wordt de geest van die zomergeselschappen haast tastbaar. Je zou bijna zeggen dat beroemde persoonlijkheden als Nathaniel Rothschild, Helene v. Vetsera, Arthur Schnitzler, Bertha von Suttner of Theodor Herzl hier flanerend rondlopen en met elkaar in gesprek zijn.

We doen het na een heerlijke pizza in Ristorante L'attore zoals de deftige gezelschappen van toen en stappen in Payerbach-Reichenau op de trein voor de terugreis naar Wenen respectievelijk Wiener Neustadt.
Vanaf het drukst bezochte station van de monarchie gaat het daarmee moeiteloos en vlot langs de Südbahn terug - veel indrukken rijker en met nog één zekerheid meer: fietsen in en rond Wiener Neustadt, dat kun je met elk soort fiets en elk conditieniveau.